013-33758455
QF PCR چیست؟ در چه مواردی استفاده میشود؟

QF PCR چیست؟ در چه مواردی استفاده میشود؟

1400/12/26

ناهنجاری در تعداد یا ساختار کروزومها ازعلل مهم ایجاد نقص های مادرزادی به شمار می روند. شایعترین آنها اختلال عددی کروموزومهای 21،18، 13،X و Y می باشند. غربالگری دوره بارداری دربسیاری از کشورها انجام می شود و در کشور ما نیز در دوران بارداری، توسط پزشک متخصص زنان و یا ماما توصیه می شود.
تریزومی 21 شایع ترین علت عقب ماندگی ذهنی در کودکان می باشد. افراد مبتلا یک عدد کرومووم 21 اضافی دارند وقابل درمان نمی باشند. تریزومی 13و 18 به شدت کشنده هستند و اگر منجر به تولد شوند در مدت کوتاهی پس از تولد باعث مرگ نوزاد می شوند. تریزومی کووموزومهای جنسی (X,Y) معمولا مشکلات عمده ایجاد نمی کنند ولی کمبود یک کروزوم X که سندروم ترنر نامیده می شود، برای فرد مشکلاتی در پی خواهد داشت. دقت روش کاریوتایپ برای تشخیص اختلالات عددی کروموزومی 4/99 درصد و دقت روش QF-PCR حدود 3/99 درصد می باشد. لذا این روش کاملا قابل اعتماد است و سازمان پزشکی قانونی نیز نتایج آن را قبول دارد.

لازم نیست منتظر بمانید:
در تشخیص ناهنجاری کروموزومی قبل از تولد که با کشت سلولی و تعیین کاریوتایپ انجام می شود. حدود 14 تا 21 روز زمان لازم است اما در بررسی از طریق QF-PCR لازم نیست منتظر بمانید.
نتایج QF-PCR در حدود 4-3 روزکاری بعد از نمونه گیری از پرزهای جنینی (CVS) یا مایع آمنیوتیک مشخص می شود و می توانید مطمئن شوید که آیا جنین مبتلا به ناهنجاریهای عدد کروموزومی می باشد یا خیر.
در کشور ما متاسفانه اکثر خانمها در اواخر سه ماهه سوم بارداری برای تشخیص ناهنجاری های جنین مراجعه می کنند. ( به گونه ای که در بیشترین موارد از هفته 16 به بعد به آزمایشگاه ژنتیک معرفی شده اند). با توجه به اینکه بعد از پایان هفته 18 بارداری اجازه سقط قانونی داده نمی شود، بنابراین سرعت بالای آزمایش بسیار مهم است. از طرف دیگر 2تا 3 هفته انتظار برای آگاهی از نتجه آزمایش برای مادران باردار طاقت فرسا می باشد. در حالی که تعیین کاریوتایپ جنین حداقل به دو هفته زمان نیاز دارد ولی نتیجه QF-PCR در مدت مان کوتاهی آماده می شود.

QF-PC چه مواردی را برسی می کند؟
این روش بر اساس تکنیک فلوئورسنت کمی واکنش زنجیره ای پلیمرازعمل می نماید. (Quantitative Fluorescence Polymerase Chain Reaction)
در این روش قطعات اختصاصی تکثیر یافته از DNA نمونه جنین آنالیز می شوند.QF-PCR موارد شایع ناهنجاری کروموزومی را بررسی می کند که شامل تشخیص موارد زیر می شود:
سندرم پاتو(تریزومی13)، سندروم ادوارد(تریزومی 18)، سندروم داون(تریزومی 21)، سندروم ترنر (45X)، سندروم کلاین فلتر(47XXY)،سندوم 47XXY ، سندروم سه تایی) (XXX، و تریپلوئیدی ها.

چگونه عمل می کند؟
هر انسان 23 جفت کروموزوم دارد. در هر جفت کروموزوم یکی از آنها از مادر و یکی از پدر به ارث می رسد. ناهنجاری های کروموزومی نتیجه تغییر در تعداد یا ساختار کروموزومها بوده که از علل مهم ایجاد نقص های مادر زادی به شمار می روند.
در 99% موارد تریزومی 21، پدر و مادر سالم بوده ولی در زمانی که سلولهای جنسی پدر یا مادر تشکیل شده، سلول مورد نظر واجد یک کروموزوم 21 اضافی بوده است ( چنانچه چنین سلولی در تشکیل جنین شرکت کند، جنین مبتلا خواهد شد). در 1% موارد تریزومی 21، بعد از تشکیل نطفه ، ناهنجاری ژنتیکی اتفاق می افتد.

اساس کار QF PCR

  • نمونه گیری جنینی پس از هفته دوازدهم بارداری
  • استخراج DNA از پرزهای کوریونی و یا مایع آمنیون
  • انجام PCR با استفاده از کیت اختصاصی QF-PCR
  • آنالیز نمونه ها درون دستگاه Genetic Analyzer
  • آنالیز نهایی نمونه ها با استفاده از نرم افزار Gene Mapper

آزمایش QF-PCR به چه افرادی توصیه می شود؟
بررسی کروموزومی نمونه جنینی برای خانمهایی که احتمال اختلال کروموزومی در آنها بیشتر است، توصیه می شود از جمله:

1- سن بالای 35 سال در هنگام بارداری
2- جواب آزمایشات حین بارداری( موسوم به تست سه گانه یا چهارگانه، Triple test یا Quadruple test ) مشکوک به وجود اختلالات کروموزومی باشد.
3- جواب سونوگرافی حین بارداری مشکوک به اختلال کروموزوم در جنین باشد.
4- داشتن فرزند مبتلا به اختلال کروموزومی(زنده یا فوت شده)
5- داشتن اختلال کروموزومی متعادل در خود یا همسر
6- درخواست آزمایش کروموزومی حین بارداری توسط پزشک
توجه: خانمهایی که داوطلب انجام این نوع آزمایش هستند و برای بررسی بیماری دیگری نیز اقدام به دادن نمونه جنینی کرده اند، لزومی به گرفتن نمونه جنینی مجدد ندارند.

PGD یا تشخیص پیش کاشتی یا قبل از لانه گزینی برای QF-PCR
چنانچه زوجی واجد اختلال کروموزومی مثلا تبادل متعادل کروموزومی 21 و یک کروموزوم دیگر مانند 13، 14 و یا 15باشند(مانند جابه جایی رابر تسونین) و یا سن بارداری زیاد باشد، ما می توانیم با روش QF-PCR و PGD از طریق لقاح خارجی از رحم بر روی رویانهای اولیه، اختلالات عدد کروموزومی را تشخیص دهیم و هم زمان جنسیت جنین را نیز انخاب نمود.

نحوه آزمایش QF-PCR در این آزمایشگاه:
1- مشاوره ژنتیک و راهنمایی در خصوص روش QF-PCR و یا سیتوژنتیک معمولی با توجه به مشاوره ژنتیک و درخواست پزشک.
2- تماس خانواده با آزمایشگاه جهت تعیین وقت برای اخذ نمونه جنینی(پرزهای جفتی یا مایع آمنیون)
یادآوری: چنانچه پزشک فقط درخواست QF-PCR کرده باشد و کشت کروموزومی لازم نباشد نیاز به مقدار کم در حدود 15 تا 20 میلی لیتر از مایع آمنیون می باشد.( آمینوسنتز از هفته 14 بارداری به بعد توصیه می شود)
تجربه ما نشان می دهد که آلودگی به خون مادر معمولا مشکلی ایجاد نمی کند. حتی با این روش می توان از هفته 10 بارداری به بعد از پرزهای جنین نمونه برداری انجام داده و وضعیت ژنتیکی جنین را در همان اوایل بارداری مشخص نمود.
3- مراجعه به آزمایشگاه جهت اخذ نمونه جنینی
4- انجام آزمایش کروموزومی با روش QF-PCR (در حدود 4-3 روز کاری زمان نیاز دارد). البته در مواردی لازم است این آزمایش روی همان نمونه تکرار شود. بنابراین ممکن است جواب آزمایش در مدت 6-5 روز آماده شود.

مقایسه روش QF PCR با روشهای سیتوژنتیکی

1- دقت این روش در مقایسه با روشهای سیتوژنتیکی بیش از 99.4 درصد می باشد. 
2- در مقایسه با هزینه نسبتا بالای آزمایش های کروموزومی که آزمایشگاه های کشور برای بررسی کروموزومی حین بارداری برای چنین آزمایش هایی دریافت می کنند هزینه این آزمایش کمتر از نصف می باشد.

3- بررسی با روشهای سیتوژنتیکی معمولاً بیشتر از 2 هفته طول می کشد در صورتیکه با روش مولکولی در کمتر از 48 ساعت جواب حاضر است.

4- با استفاده از نمونه غیر زنده (مانند جنین سقط شده یا مرده زاد یا فوت بعد از تولد) می توان آزمایش QF PCR را انجام داد در صورتی که با روشهای سیتوژنتیکی نمونه می بایست از موجود زنده تهیه شود.

5- با روش QF PCR در هفته 10 بارداری به بعد امکان بررسی وجود دارد ولی برای روش معمولی کروموزومی که معمولا از مایع آمنیون استفاده می شود، سن جنین باید حداقل 12 هفته باشد.

6- با این روش، در صورتی که جنین مبتلا باشد، فرصت کافی برای سقط جنین وجود دارد ولی با روش سیتوژنتیکی ممکن است فرصت کافی وجود نداشته باشد. مثلاً اگر خانمی بخواهد آزمایش های سه گانه (Triple Test) و سونوگرافی را انجام دهد حتی اگر لازم به تکرار آزمایش نباشد از شروع تا نتیجه آزمایش ها حداقل 2 هفته وقت لازم است. همچنین اگر لازم به آزمایش کروموزومی باشد و بررسی انجام شود حداقل 2 هفته دیگر وقت لازم است. لذا 5-4 هفته از وقت محدود دوره بارداری صرف بررسی اولیه و کروموزومی می شود و اگر قبول کنیم که جواب سونوگرافی در هفته 13 و آزمایشات سه گانه (TripleTest) در هفته های 14 به بعد بهتر مشخص می شود، لذا زمانی که نتیجه آزمایش ها با روشهای معمولی مشخص شود در اکثر موارد زمان سقط (نهایتا تا هفته 18 بارداری) گذشته و امکان سقط جنین به روش قانونی وجود نخواهد داشت ولی با روش مولکولی (QF PCR) حتی اگر نمونه گیری بعد از هفته 15 بارداری انجام شود 48 ساعت بعد یعنی قبل از اتمام هفته 15 نتیجه بررسی کروموزومی مشخص می شود.

 

مجموعه آزمایشگاه ژنتیک پزشکی دکتر کشاورز برای راحتی شما عزیزان امکان انجام تست کرونا را در منزل یا محل کار فراهم کرده است به این منظور کافیست برروی لینک زیر کلیک کنید.

همینطور بیماران عزیز می توانند با مراجعه به ازمایشگاه ژنتیک پزشکی دکتر کشاورز از خدمات تشخیص پیش از تولد و مشاوره بهرمند شوند. http://dr-keshavarzgenlab.com